در جستجوی دستان‌عاشق و کمی هم زندگی !

نگاهی به انیمیشن  Wall-E

 

اطلاعات انیمیشن:

نام انیمیشن:   (Waste Allocation Load Lifter – Earth Class)  Wall-E

کارگردان : اندرو استانتون  (Andrew Stanton)

نویسندگان: اندرو استانتون، پتر داکتر(Pete Docter )

بازیگران( صدا) :

بن برت (Ben Burtt)، اليسا نايت(Elissa Knight)،جف گارلین (Jeff Garlin)

استودیو: پيكسار (Pixar Animation Studios ) ، والت ديزني (Walt Disney Pictures)

محصول سال   2008 آمریکا

 

داستان انیمیشن:

     زمان در آینده دور است. زمین خالی از سکنه شده است. Wall-E رباتی است که بر روی زمین جامانده است و هر روز به وسیله نور خورشید تغذیه می‌شود. او آشغال‌ها را جارو می‌کند؛ در شکم خودش، آن‌ها را بسته بندی می‌کند. تنها همراه Wall-E  یک سوسک کوچک است. خانه Wall-E انباری بزرگی است که شب‌ها در آن استراحت می‌کند و هر چیز جالبی که در آشغال‌ها پیدا می‌کند،  به آنجا می‌برد. یک روز سفینه‌ای از سوی انسان‌ها که در کشتی فضایی سکونت دارند، به جستجوی “گیاه” – نشانه زندگی –  به زمین می‌آید. آنها ربات جستجوگر و خشنی به‌نام EVE را برای انجام این مأموریت به  زمین می‌فرستند.   Wall-E  با دیدن EVE کنجکاوی‌اش برانگیخته می‌شود و با EVE ارتباط برقرار می‌کند. EVE به جستجوی گیاه است و Wall-E از حضور EVE در کنارش شادمان است. وقتی EVE گیاه را پیدا می‌کند ، به حالت ویژه‌ای فرو می‌رود و منتظر سفینه می‌شود. Wall-E پریشان‌ می‌شود و هر کاری می‌کند تا  EVE را از آن حالت در بیاورد؛ اما فایده‌ای ندارد.

    سفینه می‌آید و EVE را به سفینه برای بازگشت به فضا انتقال می‌دهند. Wall-E نمی تواند جدایی از  EVE را تحمل کند و سوار سفینه می‌شود.

    سفینه به کشتی‌فضایی می‌رسد. انسان‌ها تبدیل به موجودات مصرف‌کننده‌ای شده‌اند که حتی بدون کمک ربات‌ها قادر به ایستادن بر روی دوپای خود نیستند.  کاپیتان کشتی بی‌صبرانه منتظر رسیدن گیاه‌است. نسل‌های قبل به دلیل آلودگی و غیرقابل زندگی شدن زمین، آن را ترک گفته‌اند و با یافتن گیاه و قطعی شدن وجود “زندگی” بر روی زمین، می‌توانند به زمین بازگردند. ربات‌ خودکار هدایت‌کننده کشتی، با این موضوع مخالف است و سعی می‌کند گیاه را از بین ببرد. اما Wall-E و EVE ، با تلاش فراوان، گیاه را در جای مخصوص خود قرار می‌دهند و انسان‌ها به زمین باز می‌گردند.رابطه عاطفی Wall-E و EVE سبب می‌شود انسان‌ها بتوانند روی زمین دوباره قدم بردارند.

 

تحلیل انیمیشن:

     تازه‌ترین انمیشن شرکت پیکسار تصویری از آینده را در برابر بشر امروز قرار می‌دهد. آینده یا Future از جمله دغدغه‌هایی است که بشر را از زمان نخستین در خود درگیر کرده‌است. اشتیاق بشر برای دانستن در باره آینده از عهد باستان وجود داشته‌است  در آن روزگار پیشگوها و کاهن‌ها ارج و قرب بسیار داشته‌اند و همواره مرجعی برای رفع نگرانی‌های مردم و حاکمان بوده‌اند. انسان مدرن امروز، دیگر تاب پذیرش خرافات و یاوه‌های پیشگوها را ندارد ولی دغدغه‌ها و نگرانی هایش باقی است. برای همین گروه‌های مطالعاتی ایجاد شدند که در باب بحثی به نام “Futures Study” یا “آینده‌پژوهی” کار ‌کنند. در این گروه‌ها،  دانشمندان در رشته‌های مختلف ، به تحلیل روند موجود جوامع بشری می‌پردازند و و پس از پی بردن به آینده احتمالی بشر، آن‌را آسیب شناسی می‌کنند. اگر در این روندها، مسیر خطرناکی را بیابند ، پیشنهاد  تغییر روند برای تغییر آینده را می‌دهند . یکی از روش‌های متداول آینده‌پژوهی، “چشم اندازسازی” یا “Visioning” است. در این روش، تجسم و تصویری نه‌چندان دقیق از آینده ترسیم می‌شود. در این روش برخلاف روش‌های دیگر آینده‌پژوهی، ردپایی از اکنون به آینده مشهود نیست، بلکه بیشتر شبیه پرشی به آینده است. از این زاویه، انیمیشن Wall-E را می‌توان چشم‌اندازی از آینده‌بشر دانست. این انیمیشن با توجه به روند کنونی جوامع بشری، وضعیت بشر در هفتصدسال بعد، پیش‌بینی می‌کند. زمین به سبب رشد فزاینده‌ آلودگی‌های زیست محیطی، قابلیت حیات را از دست داده‌است و بشر قادر نیست بر روی آن زندگی کند. انسان‌ها ناچار می‌شوند  زمین را ترک کنند و به کشتی فضایی در اعماق‌ کهکشان پناه ببرند. فصل اول این انیمیشن، تصویر زمین در آن زمان است. الگوهاي توسعه اقتصادي و صنعتي جاري در دنيا ، در جهت تخريب و انهدام محيط زيست انساني گام برمي دارند و  در مقابل تصميمات كلان و بين المللي براي مقابله با آلودگي‌ها و حفاظت از محيط زيست روند كند و تدريجي را طي مي كنند و اصولاً در اجرا نيز با مشكلات زيادي روبه رو هستند. لذا تصویری که  Wall-E از آینده زمین ترسیم می‌کند، باورپذیر و غیر تخیلی است و در حقیقت هشداری برای انسان‌ها است که در صورت متوقف‌نکردن این روند، این تصاویر، سرنوشت محتوم بشر خواهد بود.   

 

     در این انیمیشن، تنها ساکن زمین رباتی است که از این مهاجرت بزرگ انسان‌ها از زمین، جامانده‌است و بر طبق برنامه‌ریزی‌ خود، هر روز کارش را در زمان معین انجام می‌دهد.  Wall-E رباتی است که از بدن مکعبی شکل برخوردار است و تنها یک دوربین دوچشمی به جای سر ، نقش هدایت‌کننده را برای او دارد. تنها همراه او در این برهوت، سوسک کوچکی است که در کنار او زندگی‌می‌کند. این سوسک نمادی از تلاش طبیعت برای ادامه حیات است. در روزگاری که بشر حیات را از بین برده‌است، طبیعت همچنان به حفظ آن اهتمام دارد.  

 

     Wall-E نوار ویدیویی را میان زباله‌ها پیدا کرده‌است و سال‌ها، آن را نگاه کرده است. نوار ویدئویی مربوط به فیلم موزیکالی به نام Hello Dolly است. این فیلم ترانه‌ای دارد با نام “لباس‌های یکشنبه‌ات را بپوش” یا ” Put on Your Sunday Clothes” این ترانه، داستان دو جوان را تعریف می‌کند که در یک شهر دورافتاده گیرافتاده‌اند و تمام سعی خود را می‌کنند که برای این‌که ،حتی برای یک روز، از آن شهر بگریزند. همچنین ترانه‌ای دیگر” فقط یک لحظه طول میکشه ” یا  “ It Only Takes a Moment ” در آن فیلم موزیکال است.  Wall-E بارها در خلوت خود این فیلم را دیده‌است و سعی در پردازش صحنه‌های آن کرده‌است و با آن ارتباط برقرار کرده‌است. او سعی می‌کند در خیال خود دستان کسی را بگیرد و با او برقصد. این موضوع که یک ربات بتواند موقعیت و صحنه‌ها را تحلیل کند و نسبت به آن، از خود احساسات بروز دهد، شاید تخیلی جلوه کند؛ اما به واقع این‌گونه نیست. همکنون پژوهشگران اروپايي در قالب پروژه‌اي موسوم به” Felix Growing ” و با همكاري 25 متخصص رشته‌هاي رباتيك، روانشناسي واعصاب و روان از شش كشور اروپايي، موفق به طراحي نرم‌افزاري شده‌اند كه مي‌تواند احساسات يك انسان اعم از شادي، غم و خشم را درك كند.  برای همین این روند قابل پیش‌بینی است که در آینده رباتی بتواند حس “عشق” و “تنهایی” را درک بکند و بتواند به درد انسان‌‌ها دچار بشود!

 

     در طول سالیان متمادی، Wall-E به برنامه روزانه‌اش مشغول است. اما آمدن یک میهمان‌ناخوانده، برنامه روزانه Wall-E را به هم می‌ریزد. ربات جستجوگری به‌نام EVE  برای یافتن گیاه به زمین می‌آید. نحوه ارتباط برقرار کردن این دو ربات،  از صحنه‌های زیبای انیمیشن است. ربات EVE هم فقط دارای چشم است. به عبارت دیگر در ارتباط بین این دو ربات، تنها ابزار ارتباطی حالت چشم‌ها و صدایی مکانیکی است. نحوه‌شکل‌گیری ارتباط بین دو ربات که ارتباطی شبه‌عاطفی است، مورد بحث است. دو ربات، از زبان مکانیکی استفاده می‌کنند. شاید جالب باشد که کارگردان به عمد از کمترین دیالوگ برای این دو شخصیت بهره‌گرفته است و در متن این دیالوگ‌های اندک ، از واژه‌های “عاشقانه” و “عاطفی” استفاده نشده‌است اما مخاطب ارتباط عاطفی ایحاد شده‌را باور می‌کند. این ارتباط بین این دو شخصیت خاص، قابل بحث و بررسی است.  اکثر صاحبنظران ارتباطات معتقد هستند که  ارتباطات چيزي جز انتقال ”معني“ از فرستنده به گيرنده نيست. اما آن‌ها ”معني“ را در درون ”پيام“ نمي‌جویند بلكه آن را در ”شخص گيرنده“ جستجو مي كنند. یکی  از زبانشناسان معروف به نام  ”مالينوفسكي “مي‌گويد: ”مفهوم و معني در دل كلمات نهفته نيست، بلكه معني در ”اوضاع و احوال“ اجتماعي، وضع اداي كلمات، ساختمان جمله، اثركلمات مجاور بر يكديگر و ده‌ها عامل ديگر مبتني مي باشد. “ بدین ترتيب ”معني“ در بستر ”شرایط اجتماعی“ قرار می‌گیرد كه هر پيام با توجه به وضع فرستنده و گيرنده دستخوش دگرگوني مي‌شود.در اینجا فرستنده این پیام‌عاطفی ، Wall-E است که با حالت‌چشم، توجه‌بیش از حد و لمس دستانش وبه عبارت دیگر با زبان بدن (body language) سعی‌می‌کند معنای پیامش را به گیرنده - EVE- انتقال‌دهد. حتی سعی می‌کند عاشقانه دست EVE را بگیرد  اما این برای EVE بی‌معنا است و پیام منتقل نمی‌شود و ارتباط شکست می‌خورد. در آخر انیمیشن، که EVE ، فیلم ضبط‌شده‌ای – از زمانی که به حالت OFF فرورفته‌بود تا سفینه به دنبالش بیاید- را می‌بیند و حرکات و تلاش‌های Wall-E را پردازش‌ می‌کند، تازه به معنای کار Wall-E پی‌می‌برد و با تاخیر زمانی پیام منتقل می‌شود و ارتباط عاطفی شکل می‌گیرد. این یکی از نقاط قوت این انیمیشن است که دو طرف یک رابطه را همسان با توانایی‌های یکسان فرض نکرده است و سعی کرده‌است با این کار به جذابیت و باورپذیرکردن خط داستانی بیفزاید.

 

     فصل دوم این انیمیشن، به انسان‌ها و نقش‌ آن‌ها در این برهه زمانی می‌پردازد. روند پیشرفت علم تا به امروز، به گونه‌ای‌ای بوده است که زندگی هر روز راحت‌تر از دیروز شده‌است و انسان با فعالیت کمتر، به نتایج بیشتری می‌رسد. بر اساس این فرض،  Wall-E تصویری که از انسان‌ها ارائه می‌کند ، انسان‌هایی هستند که به اصطلاح Coach Potato هستند. این اصطلاح به کسانی اطلاق می‌شود که کاری جز خوردن و دیدن تلویزیون ندارند و همه وقت خود را صرف تماشا تلویزیون به همراه خوردن نوشیدنی و  تنقلات می‌کنند. با تحلیل این روند، بعید به نظر نمی‌رسد که در آینده انسان‌ها به موجودات مصرف‌گرایی تبدیل شوند که هیچ غایتی در زندگی ندارند و هرگونه تلاشی –حتی بلند شدن از جای خودشان – برایشان بی‌معنا است. انسان‌ها به قدری به ابزارها وابسته شده‌اند، که حتی دیگر قادر به بهره‌گیری از توانایی‌های خویش نیستند و به صورت اغراق‌شده‌ای، حتی برای بلند شدن از جایشان، نیاز به ربات‌ها دارند. این وضعیت نیاز همه‌جانبه‌انسان‌ها به ربات‌ها، به ماشین‌ها قدرت خاصی بخشیده‌است و این‌گونه به نظر می‌رسد که ربات‌ها بر انسان‌ها تسلط پیدا کرده‌اند.  با توجه به اتکا روزافزون بشر به ماشین، این امر دور از انتظار نمی‌باشد. آیزاک آسیموف در داستان‌های تخیلی‌اش برای جلوگیری از وقوع این امر، برای ربات‌ها قوانین سه گانه‌ای وضع نموده‌است: نخست یک ربات نباید به هستی انسان آسیب برساند یا به واسطه‌ی بی حرکتی زندگی یک انسان را به مخاطره بیاندازد .دوم، یک ربات باید از دستوراتی که توسط انسان به او داده می‌شود اطاعت کند جز در مواردی که با قانون نخست در تضاد باشد . سوم، در نهایت یک ربات تا جایی که با قانون اول در تضاد نباشد، از خود محافظت کند . اما این سه قانون هم تضمینی برای عدم تسلط ربات‌ها ایجاد نمی‌کند. در این انیمیشن، وقتی Wall-E و EVE گیاه را می‌آورند و کاپیتان با پیدا شدن این گیاه، متوجه وجود “زندگی” بر روی زمین می‌شود و تصمیم می‌گیرد که به انسان‌ها را به زمین بازگرداند. او به ربات خودکار کشتی فضایی دستور بازگشت می‌دهد. برای ربات تعریف شده است که زمین جای خطرناکی است و حیات انسان را به مخاطره می‌اندازد. ربات خودکار مطابق قانون دوم آسیموف، از دستور کاپیتان سرپیچی می‌کند و مانع از اجرای آن می‌شود در حالی که مطابق قانون اول، مواظب است هیچ آسیبی به کاپیتان نرسد. به عبارت دیگر، این که تعریف “خطر” و  مفاهیم دیگر، ممکن است با زمان دچار تغییر شود ولی تعریف برنامه‌ریزی‌شده در یک ماشین، تغییر نمی‌کند و این سبب مشکلات بسیار می‌شود.

ادگار مورن که به فیلسوف “عدم قطعیت” شهره است، می گوید:” جهان ما جهانی است آکنده از عدم پیش بینی  و بی نظمی یعنی عدم قطعیت . نه تنها نوعی عدم قطعیت تجربی بلکه همچنین عدم قطعیتی شناختی زیرا  مقولات مغزی ما نمی‌‌توانند  برخی از واقعیت‌های ذاتا درک ناپذیر همچون منشاء جهان را درک کنند. ” با این تعاریف، ساخت رباتی که با فرمول‌های قطعی و برنامه‌های از پیش‌نوشته‌شده، بتواند در شرایط مختلف تصمیم‌گیری کند،  عملی به نظر نمی‌رسد. لذا تسط ربات‌ها بر انسان‌ها، امری قابل پیش‌بینی خواهد بود. همان‌گونه که در Wall-E ربات‌ها، قدرت خود را به انسان‌ها نشان دادند و البته در این جدال انسان‌ها وقتی پیروز شدند که روی دوپای خود ایستادند! این طنز ظریف این انیمیشن است که تا  وقتی نشسته‌باشی، نمی‌توانی تغییری در شرایط ایجاد کنی!

 

     در آخر انیمشن، Wall-E که باتری‌اش تمام می‌شود، پس از شارژ مجدد ، EVE را فراموش می‌کند و EVE فقط با لمس عاشقانه دستان Wall-E، موفق می‌شود حافظه او را برگرداند. آنها با آهنگ “ It Only Takes A Moment ” با هم می‌رقصند و  به سبک انیمشن‌های والت ديزني، یک “Happy END”‌ در ذهن مخاطب به یادگار می‌گذارند. .قطعه زیر قسمتی از این شعر است:

It only takes a moment

For your eyes to meet and then

Your heart knows in a moment

You will never be alone again

I held her for an instant

But my arms felt sure and strong

It only takes a moment

To be loved a whole life long…